การจัดการขยะทะเลไม่ได้จบเพียงการเก็บขยะออกจากทะเล แต่ต้องคำนึงถึงสุขภาพและความปลอดภัยของผู้ปฏิบัติงาน ตลอดจนการป้องกันผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาว โดยเฉพาะชุมชนประมงและชุมชนชายฝั่งที่มีบทบาทสำคัญในการรวบรวม คัดแยก และจัดการเศษเครื่องมือประมง ซึ่งอาจเผชิญความเสี่ยงจากวัสดุมีคม สิ่งปนเปื้อน และการสัมผัสสารเคมีที่เกี่ยวข้องกับพลาสติก การเสริมสร้างความรู้และทักษะด้านความปลอดภัยจึงเป็นส่วนสำคัญของการจัดการขยะทะเลอย่างยั่งยืน

27 ตุลาคม 2569 สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย (TEI) โดยคุณพวงผกา ขาวกระโทก ผู้จัดการโครงการอาวุโส ร่วมเป็นวิทยากรในการประชุมเครือข่ายชุมชนโครงการทะเลปลอดเศษอวน (Net Free Seas: NFS) ประจำปี 2569 จัดโดยมูลนิธิความยุติธรรมเชิงสิ่งแวดล้อม (Environmental Justice Foundation: EJF) ณ โรงแรมอัล มีรอซ กรุงเทพมหานคร โดยมีผู้แทนเครือข่ายชุมชนประมงและชุมชนชายฝั่งจาก 12 จังหวัด เข้าร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์และแนวทางการจัดการเศษเครื่องมือประมงอย่างปลอดภัยและยั่งยืน

จากปัญหาพลาสติกในทะเล สู่ความเข้าใจผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม
TEI ถ่ายทอดความรู้ในหัวข้อ “ผลกระทบของพลาสติกต่อสุขภาพและจากการปฏิบัติงานจัดการขยะพลาสติกและขยะทะเลในชุมชน” โดยเชื่อมโยงปัญหาขยะพลาสติกและเศษเครื่องมือประมงกับผลกระทบต่อระบบนิเวศ สุขภาพของประชาชน และความเสี่ยงจากการปฏิบัติงาน พร้อมสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับไมโครพลาสติกและสารเคมีที่เกี่ยวข้องกับพลาสติก ซึ่งอาจเข้าสู่ร่างกายผ่านอาหาร น้ำ อากาศ และการสัมผัสระหว่างทำงาน

การบรรยายยังให้ความสำคัญกับการสื่อสารหลักฐานทางวิทยาศาสตร์อย่างรอบด้าน โดยแยกแยะระหว่างผลกระทบที่มีหลักฐานสนับสนุนกับประเด็นที่ยังต้องศึกษาวิจัยเพิ่มเติม เพื่อให้ชุมชนสามารถประเมินความเสี่ยงและเลือกแนวทางป้องกันได้อย่างเหมาะสม โดยไม่สร้างความตื่นตระหนกเกินกว่าข้อเท็จจริง

จัดการเศษอวนอย่างปลอดภัย เริ่มจากการป้องกันความเสี่ยงของคนทำงาน
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญคือความปลอดภัยในการรวบรวม คัดแยก ขนย้าย และจัดเก็บเศษอวนหรือเครื่องมือประมงที่ใช้แล้ว ซึ่งอาจมีความเสี่ยงจากของมีคม สิ่งปนเปื้อน ฝุ่นละออง การยกของหนัก และสัตว์ที่ติดมากับเศษอวน

TEI นำเสนอแนวทางป้องกันความเสี่ยงใน 3 ช่วง ได้แก่ ก่อนปฏิบัติงาน การสำรวจพื้นที่ ประเมินความเสี่ยง และเตรียมอุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสม ระหว่างปฏิบัติงาน การคัดแยกและขนย้ายอย่างระมัดระวัง ใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล และทำงานร่วมกันอย่างปลอดภัย และ หลังปฏิบัติงาน การทำความสะอาดร่างกายและอุปกรณ์ การจัดเก็บวัสดุอย่างถูกวิธี และการทบทวนความเสี่ยงที่พบ เพื่อลดโอกาสการบาดเจ็บและการสัมผัสสิ่งปนเปื้อน
พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์และข้อจำกัดจากการทำงานจริง เพื่อเชื่อมโยงความรู้ทางวิชาการกับแนวทางปฏิบัติที่ชุมชนสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้

จากประสบการณ์ชุมชน สู่การพัฒนาระบบจัดการขยะทะเลที่ยั่งยืน
การประชุมครั้งนี้ยังเป็นเวทีแลกเปลี่ยนบทเรียนการดำเนินงานของเครือข่ายในพื้นที่ “3 อ่าว” และข้อเสนอเพื่อพัฒนาการจัดการเศษเครื่องมือประมง ทั้งด้านพื้นที่จัดเก็บ การใช้ประโยชน์จากพื้นที่สาธารณะ และการขยายระบบรวบรวมให้ครอบคลุมวัสดุอื่น เช่น เชือก ทุ่น และพลาสติกจากกิจกรรมประมง

นอกจากนี้ ยังมีการแลกเปลี่ยนแนวทางลดการใช้พลาสติกและจัดการวัสดุจากต้นทาง อาทิ การทดลองใช้เชือกใยมะพร้าวทดแทนเชือกพลาสติกในการสร้างบ้านปลา และการพัฒนามาตรการจูงใจให้ชุมชนนำขยะพลาสติกกลับจากทะเลสู่ฝั่ง ซึ่งสะท้อนศักยภาพของชุมชนในการคิดค้นแนวทางที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ และต่อยอดสู่การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า

เสริมความเข้มแข็งเครือข่าย เพื่อทะเลที่สะอาดและชุมชนที่ปลอดภัย
โครงการทะเลปลอดเศษอวน (Net Free Seas: NFS) ดำเนินงานโดย EJF ร่วมกับเครือข่ายชุมชนประมงและชุมชนชายฝั่ง ครอบคลุมพื้นที่ 12 จังหวัด ทั้งฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน โดยมีศูนย์รวบรวมเศษเครื่องมือประมงมากกว่า 20 แห่ง และจากข้อมูลผลการดำเนินงานปี 2569 มีเศษเครื่องมือประมงเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลแล้วมากกว่า 285 ตัน พร้อมสร้างรายได้เสริมให้แก่ชุมชนมากกว่า 3.6 ล้านบาท
การมีส่วนร่วมของ TEI ในครั้งนี้มุ่งสนับสนุนองค์ความรู้ทางวิชาการเพื่อเสริมศักยภาพเครือข่ายชุมชน โดยเน้นให้การจัดการขยะทะเลดำเนินควบคู่กับการดูแลสุขภาพและความปลอดภัยของผู้ปฏิบัติงาน เพราะ ความสำเร็จของการจัดการขยะทะเลไม่ควรวัดเพียงปริมาณขยะที่เก็บรวบรวมและนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ แต่ต้องรวมถึงความปลอดภัยของคนทำงาน การลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และความสามารถของชุมชนในการขับเคลื่อนงานได้อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน

















​