เศรษฐกิจหมุนเวียนกับการจัดการขยะบรรจุภัณฑ์ ต้องคิดและทำเป็นระบบและเชื่อมโยง

 
3 พฤศจิกายน 2564 | 18:27 น.



ขยะบรรจุภัณฑ์ที่เกิดจากการผลิตและการใช้งานมีเพิ่มมากขึ้น เพื่อรักษาคุณภาพและยืดอายุผลิตภัณฑ์ ป้องกันการกระแทก สร้างภาพลักษณ์ที่ดีและเพิ่มมูลค่าของผลิตภัณฑ์ ซึ่งบางครั้งก็มากเกินความจำเป็น ยิ่งในยุคนี้ที่มีการขยายตัวของบริการสั่งสินค้าออนไลน์ ขยะบรรจุภัณฑ์ก็เพิ่มมากขั้นตามมาแม้จะอยู่ในภาวะแม้เศรษฐกิจถดถอย ลองคิดดูว่าหากเศรษฐกิจฟื้นตัวแล้วเราจะรับมือกับปัญหานี้อย่างไร

หลักเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ได้เข้ามามีบทบาทในเรื่องนี้รวมถึงการผลิตและการบริโภค  ในช่วง 2 ปีที่ผ่านมานี้ ภายใต้โมเดลเศรษฐกิจ BCG (Bio-Circular-Green Economy) ซึ่งได้รับการประกาศเป็นวาระแห่งชาติ และเป็นหลักการที่รัฐบาลจะใช้เป็นแนวทางขับเคลื่อนประเทศมุ่งสู่การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ หรือ Net Zero Emission เพราะจะช่วยให้เกิดการมองอย่างเป็นระบบและเชื่อมโยงกัน

การที่เราประสบกับปัญหาอยู่ในทุกวันนี้ เพราะอาจยังคิดไม่ครอบคลุมและเชื่อมโยงกันมากพอ สิ่งที่สำคัญก็คือ ต้องมองเป็นระบบ ตั้งแต่การออกแบบการใช้ทรัพยากรในการผลิต ลดบรรจุภัณฑ์ที่เกินความจำเป็น ลดเวลาในการบรรจุหีบห่อ ลดขนาดกล่องและจำนวนชิ้นบรรจุภัณฑ์ ออกแบบบรรจุภัณฑ์ให้สามารถใช้ประโยชน์ได้หลายครั้งและใช้งานได้นาน สามารถแยกและนำไปรีไซเคิลได้ง่าย กระบวนการต่าง ๆ ต้องเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและรับผิดชอบต่อสังคม ใช้ทรัพยากรให้มีประสิทธิภาพ ใช้พลังงานที่ทดแทนได้ เมื่อมีเศษวัสดุที่เหลือจากการผลิตหรือเป็นบรรจุภัณฑ์หลังการใช้งาน ต้องสามารถนำเข้าสู่กระบวนการผลิตใช้ใหม่ได้อีก ไม่สร้างภาระให้กับผู้บริโภคและสังคม  

ส่วนการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต หรือ EPR (Extended Producer Responsibility) ก็เป็นอีกแนวคิดหนึ่งที่เราพยายามนำมาปรับใช้ให้เหมาะกับบ้านเรา เพื่อให้ขยะที่เกิดขึ้นไม่หลุดออกจากระบบการผลิตและการใช้งาน ตอนนี้ยังอยู่ในระหว่างการทบทวน เพื่อให้ทั้งภาครัฐและภาคอุตสาหกรรมยอมรับและเข้าใจร่วมกัน  ช่วงแรกน่าจะต้องทดลองทำแบบสมัครใจกันไปก่อน ทดสอบว่าจะไปยังไงต่อ ซึ่งต้องดูบริบทของประเทศ พฤติกรรมของประชาชน โดยเริ่มจากสิ่งที่ง่ายๆ แล้วค่อยขยายออกไป ซึ่งต้องสร้างระบบ EPR ให้ชัดเจนและครบวงจรจึงจะสำเร็จได้  

จึงเห็นได้ว่าเป็นบทบาทของทุกภาคส่วน ตั้งแต่ผู้ออกแบบ ผู้ผลิต ผู้จัดหน่าย ที่สำคัญคือผู้บริโภค ผู้จัดเก็บและรวบรวมขยะ และผู้ประกอบการรีไซเคิล ทั้งหมดนี้ต้องร่วมกันขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียน ลงมือทำ เรียนรู้ และปรับตัวจากบทเรียนที่เกิดขึ้น เพราะสถานการณ์ปัญหาสิ่งแวดล้อมและภาวะโลกร้อนทุกวันนี้ เป็นสิ่งที่ไม่สามารถรอได้  เราจะต้องเร่งมุ่งสู่ประเทศคาร์บอนเป็นศูนย์ตามที่รัฐบาลได้ประกาศบนเวทีโลกแล้วในการประชุม COP26 ที่เมืองกลาสโกว์ สหราชอาณาจักร


โดย ดร.วิจารย์ สิมาฉายา ผู้อำนวยการสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย