โอลิมปิกรักษ์โลก BE BETTER, TOGETHER OLYMPIC AND PARALYMPIC GAMES TOKYO 2020

 
27 กรกฎาคม 2564 | 11:05 น.
มหกรรมกีฬาโอลิมปิก 2020 ซึ่งถูกเลื่อนมาจากปีที่แล้ว ได้เริ่มขึ้นระหว่างวันที่ 23 กรกฎาคม–8 สิงหาคม 2564 และตามด้วยกีฬาพาราลิมปิก ระหว่างวันที่ 24 สิงหาคม - 5 กันยายน 2564 ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ท่ามกลางความท้าทายของการแพร่ระบาด COVID-19  ที่หลายฝ่ายต่างส่งกำลังใจให้นักกีฬาทุกคนปลอดภัยและให้งานนี้ผ่านลุล่วงไปด้วยดี

“การแข่งขันกีฬาโอลิมปิกครั้งนี้ ไม่ได้เป็นเพียงการแสดงศักยภาพด้านการกีฬาเท่านั้น แต่ยังเป็นแสดงศักยภาพของประเทศญี่ปุ่นเจ้าภาพจัดงาน ในการพัฒนาอย่างอย่างยั่งยืน ตามที่ได้รัฐบาลญี่ปุ่นได้ประกาศ Japan’s Green Growth Strategy”

ความน่าสนใจจึงเป็น “การจัดโอลิมปิกอย่างยั่งยืน”ภายใต้แนวคิดในการจัดงาน “Be better, together - for the planet and the people” โดยชูประเด็นการสร้างสังคมที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม หรือ Green society ผ่านสัญลักษณ์ต่าง ๆ อาทิ คบเพลิง เหรียญรางวัล แท่นรับรางวัล และสนามกีฬาต่าง ๆ ที่เน้นการใช้พลังงานหมุนเวียน การนำของเสียมาใช้ประโยชน์การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการใช้วัสดุรีไซเคิล ตามหลักการ เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และยังมีหลักการหลายประการที่น่าสนใจ 


5 หลักการที่สะท้อนความยั่งยืน จากโอลิมปิก 2020


1) Toward zero carbon ปล่อยคาร์บอน(สุทธิ)เป็นศูนย์ เพื่อลดภาวะการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ใช้ประโยชน์จากสถานที่เดิมที่มีอยู่ให้สูงสุด เพื่อหลีกเลี่ยงการใช้ทรัพยากร พลังงาน และปล่อยมลพิษจากการสร้างขึ้นใหม่ สำหรับอาคารที่จำเป็นต้องสร้างขึ้นใหม่นั้นเน้นการใช้วัสดุรีไซเคิลเกือบทั้งหมด ส่วนหมู่บ้านนักกีฬาโอลิมปิก ได้มีการรวบรวมไม้จาก 63 แห่งทั่วญี่ปุ่น  ไม้แต่ละแผ่นได้มีการเขียนชื่อไว้ด้วยว่ามาจากเมืองไหน เมื่อสิ้นสุดงานโอลิมปิกแล้ว ก็จะมีการรื้อถอนหมู่บ้านนักกีฬา แล้วนำไม้เหล่านี้ส่งกลับไปใช้ประโยชน์ในท้องถิ่นนั้นๆ ต่อไป


มีการใช้พลังงานจากแหล่งพลังงานหมุนเวียน 100% จากพลังงานลม พลังงานน้ำ และพลังงานแสงอาทิตย์  รวมถึงการใช้รถยนต์ทางเลือกและลดปล่อยมลพิษจากยานพาหนะ ได้แก่ รถยนต์ไฟฟ้าเซลล์เชื้อเพลิง (FCEVs) รถยนต์พลังงานไฮโดรเจน รถยนต์ไฟฟ้าปลั๊กอินไฮบริด (PHEVs) รถยนต์ไฟฟ้าแบตเตอรี่ (BEVs) ให้บริการแก่ผู้เกี่ยวข้องในงานโอลิมปิก และได้ถือโอกาสแนะนำนวัตกรรมใหม่ ๆ เหล่านี้ไปด้วย โดยจะใช้การชดเชยคาร์บอน (Carbon Offset) สำหรับกรณีที่หลีกเลี่ยงไม่ได้


“ใช้โอกาสงานโอลิมปิกนี้ รวบรวมและเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับกิจกรรมลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนแก่ชาวญี่ปุ่น โดยจะขยายกิจกรรมเหล่านี้ไปทั่วประเทศต่อไปในอนาคต”


2) Zero wasting ใช้และจัดการทรัพยากรโดยไม่ให้เกิดของเสีย

จัดระบบและกำหนดเกณฑ์การจัดซื้อจัดจ้างที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มีการสนับสนุนให้ผู้เกี่ยวข้องกับการจัดงานและการแข่งขันกีฬา ลดการใช้บรรจุภัณฑ์พลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง เพื่อลดผลกระทบต่อระบบนิเวศทางทะเลจากขยะเหล่านั้น นอกจากนี้ ยังสนับสนุนการใช้ซ้ำและการรีไซเคิลสำหรับการผลิตสิ่งของที่ใช้ในงานโอลิมปิค เช่น คบเพลิงทำมาจากการรีไซเคิลเศษอลูมิเนียมที่ใช้สร้างบ้านสำเร็จรูป ซึ่งรวบรวมจากแถบโทโฮคุ (Tohoku) ที่ประสบภัยแผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิ เมื่อปี 2554

ส่วนเครื่องแบบผู้ถือคบเพลิงโอลิมปิกทำจากวัสดุรีไซเคิลจากขวดพลาสติก  โพเดียมและแท่นรับรางวัลทำจากวัสดุรีไซเคิลจากภาชนะพลาสติกที่ใช้แล้วในครัวเรือน ที่ประชาชนช่วยกันเก็บรวบรวม

สำหรับเหรียญรางวัลทำจากขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่รวบรวมจากทั่วประเทศนำมาแยกโลหะ ได้ทองคำ 70 ปอนด์ เงิน 7,716 ปอนด์ และทองแดง 4,850 ปอนด์ นำมาแปรรูปเป็นเหรียญรางวัลทั้งทอง เงิน และทองแดง ประมาณ 5,000 เหรียญ ซึ่งออกแบบโดย จุนอิชิ คาวานิชิ ผู้ชนะการประกวดจากทั้งหมด 400 แบบ โดยออกแบบเป็นรูปแกะสลักเทพีกรีกแห่งชัยชนะ (Nike) และรูปวงแหวนโอลิมปิก 5 ห่วง พร้อมด้วยสัญลักษณ์ และชื่อการแข่งขัน โตเกียว 2020

“กำหนดเป้าหมายนำขยะจากงานโอลิมปิคไปใช้ใหม่และรีไซเคิลให้ได้ 65% โดยติดป้ายแนะนำการแยกขยะไว้ตามบริเวณต่าง ๆ และจะก้าวไปให้ถึงการลดเศษอาหาร ภาชนะ และบรรจุภัณฑ์”


3) City within nature, nature within the city สร้างสมดุลในการอยู่ร่วมกันระหว่างเมืองกับธรรมชาติ  

ทำให้สถานที่แข่งขันโอลิมปิกเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น โดยร่วมกับเทศบาลและภาคเอกชนปลูกต้นไม้ การจัดสวน ผนังสีเขียว มีระบบระบายน้ำที่ดี รวมถึงการอนุรักษ์อุทยานทางทะเลคาไซ ซึ่งติดกับสถานที่แข่งขันกีฬาให้เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยนก สัตว์น้ำ และสัตว์อื่น ๆ นอกจากนี้ ได้มีการกำหนดให้ซัพพลายเออร์และผู้รับใบอนุญาตต้องป้องกันผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ปกป้องความหลากหลายทางชีวภาพ และธรรมชาติอื่น ๆ และได้ให้การสนับสนุนสินค้าที่ได้รับการรับรองการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (GAP)


4) Cerebrating diversity สนับสนุนความหลากหลายและยอมรับความแตกต่าง

ทำให้เกิดการจ้างงานกับคนทุกเพศ ทุกวัย ทุกประสบการณ์ เข้ามาร่วมเป็นเจ้าหน้าที่จัดงานโอลิมปิก รวมถึงเปิดรับอาสาสมัครจากทั่วประเทศญี่ปุ่น สนับสนุนความหลากหลายและยอมรับความแตกต่างในทุกงาน ไม่ว่าด้านการแพทย์ การทำอาหาร การรักษาความปลอดภัย การสนับสนุนการแข่งขันกีฬาต่าง ๆ โดยให้ความสำคัญเรื่องความเท่าเทียมกันทางเพศ  จึงทำให้เราได้เห็นภาพทั้งผู้หญิงผู้ชายถือธงประเทศต่าง ๆ นำขบวนพาเรดร่วมกันในวันเปิดงาน พร้อมได้จัดระบบบริการสาธารณะในด้านการเดินทางและข้อมูลข่าวสารอย่างทั่วถึงแก่ทุกกลุ่ม


5) Partnership and equality สร้างความเป็นหุ้นส่วนและความเท่าเทียม

ใช้มาตรการเฉพาะอย่างเข้มงวดเกี่ยวกับการใช้พลาสติกรีไซเคิล การนำสิ่งที่เกี่ยวข้องกลับมาใช้ใหม่ ให้ความสำคัญกับการฝึกอบรมและปลุกจิตสำนึกสาธารณะเจ้าหน้าที่และอาสาสมัคร รวมถึงการให้ความรู้แก่เยาวชนและสร้างโอกาสในการมีส่วนร่วมทำกิจกรรม และเผยแพร่ความคิดริเริ่มด้านความยั่งยืนผ่านช่องทางต่าง ๆ 


“กิจกรรมต่าง ๆ นับเป็นความร่วมมือกันอย่างกว้างขวางของคนญี่ปุ่น ที่ได้ช่วยกันประดิษฐ์เหรียญโอลิมปิก แท่นรับรางวัล อนุสาวรีย์โอลิมปิก ฯลฯ ทำให้ประชาชนมีความผูกพันกับโอลิมปิก และเข้าใจในเรื่องความยั่งยืน”


ทุกสิ่งที่นำเสนอล้วนมีเรื่องราวและความหมาย

การจัดการแข่งขันโอลิมปิกท่ามการสถานการณ์การแพร่ระบาดของ COVID 19  แม้จะไม่มีผู้ชมเลย เจ้าภาพได้นำตุ๊กตามานั่งวางเป็นกำลังใจให้ผู้แข่งขันแทน ซึ่งเป็นสิ่งที่น่ารักและอบอุ่นมาก หลังจากโอลิมปิก ​ตุ๊กตาเหล่านี้จะนำไปขายเพื่อนำรายได้ไปให้ศูนย์มะเร็งสำหรับเด็ก

ใช้มาตรการเฉพาะอย่างเข้มงวดเกี่ยวกับการใช้พลาสติกรีไซเคิล การนำสิ่งที่เกี่ยวข้องกลับมาใช้ใหม่ ให้ความสำคัญกับการฝึกอบรมและปลุกจิตสำนึกสาธารณะเจ้าหน้าที่และอาสาสมัคร รวมถึงการให้ความรู้แก่เยาวชนและสร้างโอกาสในการมีส่วนร่วมทำกิจกรรม และเผยแพร่ความคิดริเริ่มด้านความยั่งยืนผ่านช่องทางต่าง ๆ 



ส่วนการมอบช่อดอกไม้ให้กับผู้ชนะการแข่งขันก็มีความหมายพิเศษ เพราะเป็นดอกไม้ที่รวบรวมมาจากจังหวัดต่างๆ ในพื้นที่ประสบภัยแผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิแถบโทโฮคุ เมื่อปี 2554 โดยเหตุการณ์นั้นมีผู้เสียชีวิตไปกว่า 19,000  คน 

  • จังหวัดฟุกูชิมะ ได้รับผลกระทบอย่างหนักหลังจากเหตุการณ์แผ่นดินไหว พื้นที่การเกษตรถูกทำลาย จังหวัดได้จัดตั้งองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรเพื่อปลูกดอกไม้ส่งออก

  • จังหวัดมิยางิ มีเด็กเสียชีวิตและสูญหายเนื่องจากเหตุแผ่นดินไหวครั้งนั้น ผู้ปกครองได้ร่วมกันปลูกทานตะวันไว้บนเนินเขา เป็นสัญลักษณ์ว่าเป็นพื้นที่ปลอดภัย หากเกิดเหตุการณ์สึนามิอีกครั้ง ให้เด็ก ๆ มองหาดอกทานตะวันและมาหลบที่นี่ได้ ทุ่งทานตะวันยังเป็นอนุสรณ์รำลึกถึงผู้ที่จากไปและผู้คนที่ได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติ

  • จังหวัดอิวาเตะ เป็นแหล่งปลูกต้น Gentian ที่สำคัญของญี่ปุ่น มีดอกสีฟ้าครามสวยงาม ซึ่งเหมือนกับวัญสัญลักษณ์ของโอลิมปิกครั้งนี้

 


ช่อดอกไม้นี้ถูกจัดในรูปแบบสมมาตร สามารถชื่นชมความงดงามได้ทุกทาง มีการนำถุงใส่น้ำติดไว้ที่ก้านดอกไม้ให้สามารถคงความสดได้หลายวัน และประดับด้วยตุ๊กตา Miraitowa ทำเป็นสีพิเศษ สีทอง สีเงิน และสีทองแดง อันเป็นมาสคอตของงานโอลิมปิกครั้งนี้ ให้นักกีฬาเก็บไว้เป็นที่ระลึกถึงความสำเร็จ


การจัดโอลิมปิกอย่างยั่งยืน ด้วยนโยบายที่ยั่งยืน

การแสดงถึงความเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมของประเทศญี่ปุ่น ไม่ได้เพิ่งริเริ่มเมื่อเร็วๆ นี้ หรือเพียงการจัดงานโอลิมปิค 2020 ครั้งนี้ แต่มีการขับเคลื่อนมาอย่างต่อเนื่อง จากการประกาศเป้าหมายไอจิ (Aichi Targets) ที่ได้รับความเห็นชอบจากภาคีอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ สมัยที่ 10 เมื่อเดือนตุลาคม 2553 ที่เมืองไอจิ ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งใช้เป็นกรอบในการดำเนินงานของประเทศต่างๆ ทั่วโลก ให้มุ่งสู่ “การมีชีวิตที่สอดคล้องปรองดองกับธรรมชาติ” (Living in harmony with nature)

นอกจากนี้ยังดำเนินงานตามหลักการและเป้าหมายอื่น ๆ ของนานาชาติ โดยได้คำนึงถึงเป็นพิเศษเกี่ยวกับการผลิตและการบริโภคอย่างรับผิดชอบ ตามเป้าหมาย SDG12 ซึ่งเข้มงวดตั้งแต่การออกแบบ การคำนึงถึงแหล่งที่มาของวัตถุดิบที่นำมาใช้งาน ซึ่งต้องได้รับการรับรองมาตรฐานหรือเป็นไปตามแนวทางความยั่งยืนที่กำหนด ลดและนำของเสียที่เกิดขึ้นมาใช้ประโยชน์ โดยมีการสัมภาษณ์และคัดเลือกซับพลายเออร์และเอกชนที่จะเข้ามาให้บริการ เพื่อให้มั่นใจว่าจะไม่สร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม


อีกทั้งประเทศญี่ปุ่นเพิ่งประกาศวิสัยทัศน์ที่จะแก้ปัญหาขยะพลาสติกทะเล ภายใต้ Osaka Blue Ocean Vision ที่ทั่วโลกกำลังประสบปัญหาอยู่ในขณะนี้  รวมถึงการประกาศ Japan’s Green Growth Strategy ซึ่งเป็นยุทธศาสตร์การเติบโตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เพื่อมุ่งให้บรรลุเป้าหมายการปล่อยคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ ภายในปี พ.ศ. 2593 ตามที่รัฐบาลได้สัญญาไว้กับชาวญี่ปุ่นและประชาคมโลก
 

"สำหรับสิ่งที่คณะกรรมการจัดงานโอลิมปิคและพาราลิมปิกฯ คาดหวัง คือ หลังจากโอลิมปิกคราวนี้ ความสำเร็จและบทเรียน จะถูกส่งต่อและนำไปขยายโดยผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่าง ๆ ไม่เพียงแต่ในโตเกียว แต่ต้องการให้เกิดขึ้นทั่วญี่ปุ่น ในเอเชีย และประเทศอื่น ๆ"

เรียบเรียงโดย สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย


แหล่งข้อมูล:

  • The Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games Update to the Sustainability Pre-Games Report
  • Sustainability Pre-Games Report Sustainability Highlights, Showcasing a sustainable society
  • https://olympics.com/tokyo-2020/en/games/victory-ceremony/bouquet