ความสำคัญของมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม และความปลอดภัยในโรงงาน บทเรียนจากกรณีเพลิงไหม้ถังเก็บสารเคมี โรงงานย่านกิ่งแก้ว

 
13 กรกฎาคม 2564 | 17:07 น.
การผลิตสินค้าให้มีคุณภาพและมีกระบวนการผลิตเป็นไปตามกฎหมายหรือดีกว่า เป็นปัจจัยเรื่องที่ทุกโรงงานทั้งขนาดใหญ่ ขนาดกลางและขนาดเล็กต้องให้ความสำคัญ ตระหนักและดำเนินการอย่างจริงจัง  เพราะการจัดการที่ดีและมีการจัดการความเสี่ยงในทุกมิติ ถือเป็นปัจจัยหลักในการดำเนินกิจการอย่างยั่งยืน

จากเหตุระเบิดภายในโรงงานหมิงตี้เคมีคอล ในซอยกิ่งแก้ว 21 ต.บางพลีใหญ่ อ.บางพลี จ.สมุทรปราการ เมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม 2564 เวลาประมาณ 03.00 น. ทำให้เกิดแรงสั่นสะเทือนจากแรงระเบิด ไฟไหม้ การปล่อยสารพิษต่างๆ นั้น เกิดจากความบกพร่องในการจัดการสถานที่เก็บถังบรรจุสารเคมีซึ่งเป็นสารสไตรีน โมโนเมอร์ (Styrene monomer) และสารเคมีอื่นๆ ที่ใช้ในการผลิตเม็ดโฟมและเม็ดพลาสติก ได้สร้างความเสียหายต่อชีวิต สุขภาพ และทรัพย์สิน รวมถึงคุณภาพสิ่งแวดล้อมเป็นบริเวณกว้าง นับเป็นอุบัติภัยที่รุนแรงเหตุหนึ่งของประเทศ


ที่มาภาพ: ไทยรัฐ ออนไลน์

หากป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์เช่นนี้ จะต้องมีสถานที่หรือห้องแยกเก็บถังสารเคมีที่มีการควบคุมอุณหภูมิและความดัน เนื่องจากสารเคมีส่วนใหญ่มักติดไฟง่าย  ภายในโรงงานควรมีระบบควบคุมแบบระบบปิด (Close system) ที่ใช้คอมพิวเตอร์ควบคุมระบบความปลอดภัยของสารเคมีระหว่างการเก็บ การขนย้าย และการนำมาใช้งาน รวมถึงการตรวจติดตามหากเกิดการรั่วไหลของก๊าซขึ้น โดยจะแสดงการแจ้งเตือนไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

รวมทั้งควรมีการจัดเก็บเอกสารข้อมูลความปลอดภัยสารเคมี (Material Safety Data Sheet; MSDS) ซึ่งแสดงข้อมูลของสารเคมีหรือเคมีภัณฑ์เกี่ยวกับลักษณะความเป็นอันตราย พิษ วิธีใช้ การเก็บรักษา การขนส่ง การกำจัด และการจัดการอื่น ๆ เพื่อให้การดำเนินการเกี่ยวกับสารเคมีนั้นเป็นไปอย่างถูกหลัก MSDS ทั้งนี้หากเกิดอุบัติเหตุจากการรั่วไหล หรือการหกของสารเคมีขึ้น พนักงานจะได้ปฏิบัติตนได้ถูกต้อง อย่างไรก็ตามพนักงานควรรับรู้รายละเอียดใน MSDS โดยมีการอบรมสร้างความรู้ความเข้าใจอย่างต่อเนื่อง  

นอกจากนี้ ต้องมีการซ้อมผจญเพลิงเมื่อเกิดอุบัติเหตุ ซึ่งถือเป็นเรื่องสำคัญที่พนักงานต้องได้รับการฝึกซ้อมเพื่อจะได้รับรู้และปฏิบัติตนได้ถูกต้อง  โดยโรงงานต้องมีการวางแผนดำเนินการ การดำเนินงานตามแผนที่ตั้งไว้ และการจัดทำรายงานประเมินผล ในทำนองเดียวกันอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ใช้ในการดับเพลิงต้องพร้อมใช้งานอยู่เสมอโดยพนักงานในโรงงานต้องเช็คอุปกรณ์ให้พร้อมใช้งาน

การมีระบบการเตือนแบบอัตโนมัติไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการดับเพลิง เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่มีความจำเป็น เนื่องจากโรงงานที่มีการเก็บสารเคมีที่อันตรายและมีสารที่มีคุณสมบัติในการติดไฟง่ายไว้หลาย ๆ ชนิดรวมกัน เช่น Styrene monomer และ Pentane การเกิดอัคคีภัยสามารถเกิดขี้นได้ง่ายหากไม่มีมาตรการในการจัดการที่ชัดเจน ซึ่งนอกจากการติดตั้งระบบการเตือนให้พนักงานรับรู้ภายในโรงงานแล้ว การแจ้งเตือนไปยังหน่วยงานภายนอกให้รับทราบจัดเป็นสิ่งจำเป็นเช่นเดียวกัน

ดังนั้นต้องมีการจัดทำระบบการเตือนแบบอัตโนมัติของโรงงานไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการดับเพลิง  ซึ่งอาจเป็นหน่วยงานท้องถิ่นที่มีความพร้อมในการดับเพลิงที่อยู่ใกล้โรงงาน หากเกิดการรั่วไหลของสารเคมี ไฟไหม้ หรือการเกิดเหตุไม่พึงประสงค์ ซึ่งการมีระบบการเตือนอัตโนมัติดังกล่าวสามารถบรรเทาความรุนแรงของเหตุการณ์อันไม่คาดคิดที่จะเกิดขึ้นได้ ทำให้ความเสียหายที่จะเกิดขึ้นลดลง

สิ่งที่สำคัญ พนักงานต้องมีความพร้อมและความตระหนักรู้ สามารถแก้ไขเมื่อเกิดปัญหาต่าง ๆ ได้ ทั้งนี้ทักษะดังกล่าวได้มาจากการฝึกอบรม และฝึกฝนอย่างเป็นประจำ ในทำนองเดียวกันนอกจากพนักงานจะได้รับการฝึกอบรมในเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับการเพิ่มศักยภาพในการทำงานแล้วการอบรมด้านอื่น ๆ เช่น ความปลอดภัยในการปฎิบัติการ การแก้ไขและปฏิบัติบัติตนหากเกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิด ดังเช่น สารเคมีหกรั่วไหล ก๊าซรั่วไหล และการเกิดอัคคีภัย ยังถือเป็นเรื่องจำเป็นเช่นเดียวกัน

เมื่อพนักงานได้รับการฝึกอบรมแล้วควรได้รับการประเมินประสิทธิผลจากการฝึกอบรมเช่นกัน เพื่อยืนยันว่าพนักงานสามารถนำความรู้ที่ได้จากการฝึกอบรมไปใช้ในการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นได้จริง ปัญหาจากเหตุการณ์ไม่คาดคิดจัดเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ทุกโรงงานต้องตระหนัก จำนวนของปัญหาและความรุนแรงจะลดลงได้เมื่อโรงงานให้ความสำคัญเรื่องสิ่งแวดล้อม พนักงานให้ความใส่ใจและปฎิบัติตามนโยบายที่ผู้บริหารได้กำหนดขึ้นอย่างเคร่งครัด

ดังนั้น การให้การรับรองสินค้าและบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม จึงได้ให้ความใส่ใจต่อมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยในโรงงาน ให้การดำเนินงานตามระบบคุณภาพ ISO 9001 และปฎิบัติตามข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อม ISO 14001 รวมถึงการประเมินความสอดคล้องของกฎหมาย การควบคุมมลพิษ การควบคุมสารเคมีอันตรายโรงงาน การจัดการกากอุตสาหกรรม การควบคุมก๊าซ การดำเนินการต่อความไม่สอดคล้องพร้อมมาตรฐานแก้ไขและป้องกัน รวมถึงการเตรียมความพร้อมและการตอบรับต่อสถานการณ์ฉุกเฉินเคร่งครัด รวมทั้งมีแผนและฝึกซ้อมแผนฉุกเฉินจากอุบัติภัยสารเคมีเป็นระยะๆ ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์ของโรงงานในแง่ของการผลิตสินค้าและใส่ใจสิ่งแวดล้อม และให้ผู้บริโภคสามารถมั่นใจได้ว่าสินค้าที่บริโภคนั้นมีมาตรฐานด้านคุณภาพและไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม

ดาวน์โหลด บทความ 

เรียบเรียงโดย ดร. นิธิวดี บัววัฒน์ เจ้าหน้าที่แผนงานอาวุโส
ฝ่ายฉลากเขียวและฉลากสิ่งแวดล้อม สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย